Придонеси

Што се придонесите

Придонесите се задолжителните социјални вноски што се одвојуваат од секоја плата и го финансираат пензискиот и здравствениот систем и заштитата при невработеност и повреда на работа. Во Северна Македонија тие се пресметуваат по системот на бруто плата: бруто платата од договорот е појдовната бројка, а од неа прво се одбиваат придонесите, па дури потоа данокот. Она што го прави овој модел препознатлив во регионот е тоа што сите придонеси ги плаќа работникот — нема втор, скриен слој на придонеси што работодавачот би го додал над бруто платата. Затоа вкупниот трошок на работодавачот е еднаков на бруто платата, ни денар повеќе.

Вкупната стапка на придонеси изнесува 28% од основицата. Тоа е збир од четири одвоени линии, секоја со своја стапка и своја намена. Стапките подолу се оние што важат во 2026 година.

Четирите придонеси

Пензиско и инвалидско осигурување (ПИО) е најголемата линија — 19,9% од основицата. Тој го финансира пензискиот столб и надоместоците при инвалидитет и е причината зошто платата денес гради право утре.

Здравствено осигурување изнесува 7,5% и го покрива задолжителното здравствено осигурување — лекување, боледување и основната здравствена заштита преку Фондот за здравствено осигурување.

Осигурување во случај на невработеност изнесува 0,1% и обезбедува паричен надоместок за периодот на невработеност под условите пропишани со закон.

Дополнителен придонес за повреда на работа и професионално заболување изнесува 0,5% — најмалата линија, наменета за заштита при повреда на работното место и професионални заболувања.

Собрани заедно, овие четири линии даваат 28%. Сите се на товар на работникот и сите се пресметуваат на иста основица — осигурителната основица.

Осигурителната основица: под и таван

Придонесите не се пресметуваат директно на бруто платата туку на осигурителната основица, а таа е ограничена и одоздола и одозгора. Најниската основица изнесува 34.570,00 ден — половина од просечната бруто плата на ниво на државата. Ако бруто платата е под тој праг, придонесите сепак се сметаат на најниската основица, што значи дека кај многу ниските плати придонесите изнесуваат нешто повеќе отколку што би дала гола пропорција.

На горниот крај, највисоката основица изнесува 1.106.256,00 ден — шеснаесеткратникот на просечната бруто плата. Над тој таван придонесите престануваат да растат: колку и да е повисока бруто платата, основицата останува закотвена на таванот. Практичната последица е дека кај високите плати нето платата расте побрзо од бруто платата, бидејќи придонесите веќе се замрзнати на максимумот. За контекст, просечната бруто плата во земјата изнесува 72.818,00 ден, а просечната нето плата 48.433,00 ден — двете се движат далеку под таванот, па повеќето плати се сметаат на целосната основица.

Промената на распределбата во средината на 2026

Во текот на 2026 година се смени начинот на кој 28% се распоредуваат помеѓу четирите фонда — но важно е да се нагласи дека вкупната стапка остана иста и нето платата не се промени. За исплатите од јули до декември распределбата е 19,9% за ПИО, 7,5% за здравство, 0,1% за невработеност и 0,5% за повреда. За исплатите од јануари до јуни распределбата беше 18,8% за ПИО, 7,5% за здравство, 1,2% за невработеност и 0,5% за повреда.

Со други зборови, тежината се префрли од линијата за невработеност кон пензиската линија, а збирот остана 28%. Бидејќи пресметката на нето платата зависи само од вкупната стапка, оваа промена не ја допира сумата што стигнува на сметката — таа влијае само на тоа како вкупниот придонес се прикажува по фонд. Поделбата за јули–декември е цитирана според сопственото соопштение на Управата за јавни приходи, кое ги наведува сите четири стапки и го именува бројот на Службен весник; самиот текст на весникот е зад платена претплата и не е прочитан директно овде.